مسکن ملی یا مسکن چینی؟ ارزان‌فروشی نفت به چه قیمت؟

بعد از تأیید و تکذیب‌های فراوان از سوی دولت و مسئولان ذی‌ربط درخصوص واگذاری ادامۀ ساخت چهار میلیون ملک مسکونی برای طرح موسوم به مسکن ملی ، انتقادها و ابهامات زیادی در رسانه‌های مختلف مبنی بر چند و چون و چرایی اجرای این طرح عنوان شده است. سؤال خیلی از کارشناسان و متخصصان این است که چین در ازای ارزان خریدن نفت قرار است این کار را انجام دهد یا منافع دیگری دارد؟ چه استانداردهایی در این طرح اجرا خواهد شد؟ آیا کیفیت این مسکن‌ها هم مثل سایر اقلام چینی موجود در کشور خواهد بود؟

در این مقاله قرار است به بررسی پاسخ و تحلیل این انتقادها و ابهامات در رسانه‌ها خبری مختلف ایران در دو ماه اخیر بپردازیم.

فهرست سرتیتر مطالب در مقاله: مسکن ملی یا مسکن چینی؟ ارزان‌فروشی نفت به چه قیمت؟

پایان پیچ و خم‌های مسکن ملی یا ایجاد یک پیچ چینی جدید؟

اقتصاد نیوز، 29 بهمن 1400

به گزارش اقتصادنیوز، وزارت راه و شهرسازی با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد: در سفر اخیر رئیس جمهور و هیأت همراه به پکن مذاکرات سازنده‌ای توسط وزیر راه و شهرسازی با طرف‌های چینی صورت گرفته; که در آیندۀ نزدیک ثمرۀ این مذاکرات وتوافقات برای مردم عزیز قابل لمس خواهد بود.

در این اطلاعیه به نقل از وحید قربانی، سرپرست مرکز ارتباطات و اطلاع‌رسانی وزارت راه و شهرسازی، طرح این موضوع از سوی یکی از روزنامه‌ها مبنی بر اینکه طرف ایرانی پیشنهاد ساخت چهار میلیون واحد مسکونی به چینی‌ها داده و آ‌نها هم نپذیرفته‌اند کذب عنوان شد.

در اطلاعیۀ وزارت راه و شهرسازی آمده‌ است: اخیراً یکی از روزنامه‌های کشور در گفتگو با عبدالرضا فرجی راد دیپلمات سابق; اطلاعات غلط و ناقص در مورد پروژه‌های مشارکتی وزارت راه و شهرسازی و طرف چینی بیان کرده است.

اقتصاد نیوز، 3 اسفند 1401

به گزارش اقتصادنیوز به نقل از فارس; نماینده مردم همدان و فامنین در مجلس شورای اسلامی از قرارداد ساخت یک‌میلیون و ۲۰۰ هزار مسکن ملی توسط سرمایه‌گذاری خارجی خبر داد و گفت: این شرکت خارجی با مبلغی معادل ۴ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان به ازای هر متر مربع و بهره‌گیری از مصالح و نیروی انسانی داخلی و بومی عهده‌دار ساخت و سرمایه‌گذاری شده است.

حجت‌الاسلام احمدحسین فلاحی با توجه به تعهد دولت مبنی بر ساخت ۴ میلیون مسکن ظرف چهار سال اظهار کرد: این تعهد در برخی از استان‌ها به دلیل منابع مالی و مباحثی; چون زمین با مشکل مواجه است. از همین رو یک شرکت خارجی در این زمینه پیشنهاد همکاری داده بود.

وی خاطرنشان کرد: کماکان به دنبال پیگیری این مهم بودیم; به‌طوری که چندین جلسه با وزیر مربوطه برگزار شد و در نهایت خروجی جلسات به استقبال وزیر ختم شد. این نمایندۀ مجلس به ادامۀ روند این قرارداد پرداخت و گفت: مرحلۀ بعدی اعتبارسنجی این شرکت بین‌المللی بود و گام بعدی قرارداد ساخت یک‌میلیون و ۲۰۰ هزار مسکن در طول چهار سال که نهایی شد.

وی به دیگر مزایای این همکاری اشاره کرد و یادآور شد: این شرکت خارجی الزاماً مبلغی در برابر انجام تعهداتش دریافت نخواهد کرد و به تهاتر نفت بسنده کرده است.

فلاحی با بیان اینکه این مزیت باعث جلوگیری خروج ارز از کشور می‌شود متذکر شد: این شرکت چینی با نمایندۀ مستقر در کشور اقدام به طراحی و ساخت مسکن ملی می‌کند.

تجارت نیوز، 9 اسفند 1401

ورود چینی‌ها به پروژۀ نهضت ملی مسکن قطعی شده است; پیمانکارانی که هنوز خاطرۀ حضور آن‌ها در پروژۀ آزادراه تهران-شمال فراموش نشده است!

سیدمحمد مرتضوی، رئیس کانون سراسری انبوه‌سازان مسکن، معتقد است دولت حاضر شده نفت را در برابر ساخت مسکن; بسیار ارزان‌تر از قیمت واقعی به چینی‌ها واگذار کند; حال آنکه انبوه‌سازان داخلی نیز می‌توانستند به شیوۀ تهاتر برای دولت مسکن بسازند.

شرکت‌های چینی هزینۀ ساخت هر متر مربع از واحدهای مسکونی وعده داده شده را چهار میلیون و 700 هزار تومان در نظر گرفته‌اند! این در حالی است که سازندگان مسکن عنوان می‌کنند با توجه به قیمت مصالح ساختمانی و تورم فزاینده; این عدد غیرقابل باور و اجراست. از همین رو این گمانه مطرح است که دولت; نفت را با قیمتی بسیار پایین‌تر به چینی‌ها واگذار می‌کند تا از این سمت قیمت ریالی واحدهای مسکونی همان چهار میلیون و 700 هزار تومان اعلام شود.

کارنامه حضور چینی‌ها در پروژه‌های داخلی

رئیس کانون سراسری انبوه‌سازان مسکن درخصوص سابقۀ حضور چینی‌ها در پروژه‌های داخلی به تجارت‌نیوز گفت: چند سال گذشته تجربۀ ناموفقی دربارۀ حضور چینی‌ها در پروژه‌های داخلی وجود داشت. از آ‌نها برای ساخت اتوبان تهران-شمال هم کمک گرفته شده بود; که خسارت زیادی را به کشور وارد کرد و باعث شد چند سال این طرح بزرگ ملی عقب بیفتد.

هزینه غیرواقعی ساخت مسکن

مرتضوی همچنین دربارۀ هزینۀ ساخت واحدها نیز بیان کرد: آنچه درخصوص حضور چینی‌ها در پروژه‌های نهضت ملی مسکن مطرح شده; هزینۀ ساخت است. آن‌طور که مقرر شده چینی‌ها می‌خواهند واحدها را با متری چهار میلیون و 700 هزار تومان بسازند!

وی افزود: این مبلغ از اوایل دولت سیزدهم و ابتدای طرح نهضت ملی مسکن هم مطرح بود و به انبوه‌سازان پیشنهاد شد; اما از آنجا که با واقعیت‌های اقتصادی و هزینه ساخت مغایرت داشت مورد توافق قرار نگرفت.

رئیس کانون سراسری انبوه‌سازان مسکن اظهار کرد: در همان زمان هم نمی‌شد با این مبلغ مسکن ساخت; اکنون که قیمت‌ها بالاتر هم رفته‌اند! اما دولت همچنان بر همان قیمت اصرار می‌کند. مشخص نیست با این میزان تورم دولت طبق چه برآوردی چنین قیمتی را مطرح می‌کند.

مرتضوی ادامه داد: تنها مجموعه‌هایی که با این مبلغ اعلام آمادگی کردند، قرارگاه‌های جهادی بودند که هیچ‌گاه هم ارتباط مستقیم آن با بخش مسکن مشخص نشده است. ساخت مسکن احتیاج به تخصص و تکنولوژی مخصوص به خود دارد. حالا هم به دلیل اینکه برخی از این قرارگاه‌ها نتوانسته‌اند به تعهدات خود عمل کنند; دولت درحال پس گرفتن پروژه‌ها از آن‌هاست و برخی دیگر نیز از آنجا که سازندگان تمایل به همکاری نداشتند; در حال فسخ قرارداد خود هستند.

جامعه هدف مسکن ملی ، توان پرداخت هزینه را ندارد.

به هر حال در دل این طرح حمایتی قرار است عده‌ای خانه‌دار شوند. به مردم گفته می‌شود که برای شما مسکنی در حال تدارک است; و چند سال بعد آن را تحویل می‌گیرید. مردم هم مکلف می‌شوند منابع مالی این طرح‌ها را تأمین و قسط واریز کنند.

مرتضوی ادامه داد: غالباً کسانی که جامعۀ هدف اینگونه طرح‌ها هستند، بضاعت مالی زیادی ندارند و برای تأمین این مبالغ سختی و زحمت زیادی خواهند کشید. وقتی این طرح‌ها به نتیجه نرسد، آسیب اجتماعی زیادی در پی خواهد داشت; و نارضایتی فراگیر ایجاد می‌شود و دولت باید در همۀ این موارد پاسخگو باشد.

تهاتر نفت به چه قیمتی؟

مرتضوی گفت: این مواردی است که ما (انبو‌ه‌سازان) بارها آن را گوشزد کرده بودیم. مطالعات نشان می‌دهد با توجه به وضعیت فعلی نمی‌توان با این مبالغ پیشنهادی واحدی ساخت. اما حالا که گفته می‌شود چینی‌ها یک میلیون و 200 هزار واحد در مقابل متری چهار میلیون و 700 هزار تومان خواهند ساخت اولین چیزی که به ذهن هر فرد می‌رسد تهاتر نفت با قیمت پایین‌تر است.

رئیس کانون سراسری انبوه‌سازان مسکن همچنین بیان کرد: حالا این سوال پیش می‌آید که چرا دولت همین شیوه را با سرمایه‌گذار و انبوه‌ساز داخلی اجرا نمی‌کند؟ دولت باید قیمت واقعی را مد نظر قرار داده; و اجازه دهد همه‌ چیز سر جای خود قرار بگیرد. اگر مردم در پرداخت‌ها مشکلی دارند; باید یارانه‌هایی برای این مورد در نظر گرفته شود و منابع مالی غیر از آن برای این پروژه‌ها پیدا کرد.

تهدید زنجیره مشاغل صنعت ساختمان با ورود چینی‌ها به مسکن ملی

وقتی چینی‌ها عهده‌دار پروژه‌هایی مثل نهضت ملی مسکن می‌شوند دیگر نمی‌توان از زنجیره داخلی تولید مسکن در ساخت این یک میلیون و 200 هزار واحد استفاده کرد; و مشاغل زیادی تحت‌تأثیر قرار خواهند گرفت. تعداد زیادی از افرادی که در اشکال مختلف در پروژه‌ها به کار گرفته می‌شوند; مثل مهندسان، کارگران ساختمانی و حوزۀ بزرگ مشاغل مربوط به صنعت ساخت و ساز، از این ساخت خارج خواهند شد.

او ادامه داد: وقتی گفته می‌شود سالی یک میلیون مسکن ساخته می‌شود; فقط فرصتی برای خانه‌دار شدن مردم نیست; بلکه فرصتی برای فروش مصالح ساختمانی نیز به وجود می‌آید; فضایی برای مهندسین داخلی نیز فراهم می‌شود و همچنین فرصتی است برای توسعه اشتغال کشور و کسب‌وکارهایی که به صنعت ساختمان وابسته است. با واگذاری پروژه مسکن ملی انحصار ایجاد خواهد شد; و باید توجه داشت که قاعدتا چینی‌ها به دنبال منافع ملی و اقتصادی خود هستند.

پیشنهاد تهاتر از سوی سازندگان داخلی

انبوه‌سازان به دولت پیشنهاد داده‌ بودند که در هر کدام از این طرح‌ها 20 تا 50 درصد منابع مالی پروژه را تهاتر کنیم. بخشی از این تهاترها می‌تواند زمین‌هایی باشد که به‌صورت مستقیم و یا غیرمستقیم از دل خود آن پروژه‌ها و یا قسمت‌های دیگری واگذار می‌شود. بخشی از آن می‌تواند در قالب مجوزهایی باشد که دولت اجازه می‌دهد بخش‌هایی از پروژه را سازنده با نرخ و شرایط خود به فروش برساند.

مرتضوی ادامه داد: در بحث بنگاه‌های اجاره‌داری حرفه‌ای هم می‌توان اقداماتی با همکاری دولت انجام داد. به هر حال تمام مردم را نمی‌توان صاحبخانه کرد; ولی می‌توان در میان‌مدت برای مردم خانه‌هایی ساخته شود که اجاره‌ای باشد.

وی اظهار کرد: جزئیات این ایده‌ها برای تهاتر با جزئیات کامل به دولت تحویل داده شده بود; ولی تا امروز پاسخی به آن داده نشده است؛ البته اخیرا وزیر راه و شهرسازی دستور داده است مطالعاتی در این مورد انجام شود.

دنیای اقتصاد، 22 اسفند 1401

روح الله اکبری دستیار ویژه وزیر راه و شهرسازی در حاشیه امضای تفاهم‌نامه ساخت ۸۴ هزار واحد نهضت ملی مسکن اظهار کرد: درخصوص طرح نهضت ملی مسکن روی بحث استفاده از سایر ظرفیت‌ها از جمله یوزانس کوتاه مدت; فاینانس و تهاتر کار می‌کنیم. چرا که با توجه به پروژه‌های زیربنایی دولتی نمی‌شود فقط از یک روش استفاده کرد.

وی افزود: یکی از موضوعات مطرح شده بحث تهاتر نفت است. رویکرد آن است که باید از ابزارهای دیگر مثل فاینانس و یوزانس کوتاه مدت هم بهره ببریم.

اکبری تصریح کرد: بعد از سفر اخیر دولت به چین گروه‌ها و شرکت‌های مختلفی به کشور ما می‌آیند و ما با رعایت منافع ملی و مصالح مردم در حال تعامل با این شرکت‌ها هستیم; تا بتوانیم روی تعدادی واحد به نتیجه برسیم.

دستیار ویژه وزیر راه و شهرسازی با بیان اینکه در این مذاکرات شرایط اجرای طرح‌ها در کشور خودمان را لحاظ کرده‌ایم، گفت: به هر حال تفاوت‌هایی بین کشور ما و سایر کشورها به لحاظ زلزله و دیگر موارد وجود دارد; که این موارد را لحاظ می‌کنیم. دوستانی در حال هدایت این مذاکرات هستند تا در حداقل زمان ممکن و کاهش بروکراسی زائد اداری مسائل را حل و فصل کنیم.

توافق برای ساخت چند واحد مسکن ملی ؟

اکبری در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه تاکنون برای ساخت چه تعداد واحد مسکونی با شرکت‌های خارجی به نتیجه قطعی رسیده‌اید؟ گفت: تا الان نتوانسته‌ایم از ظرفیت خارجی استفاده کنیم و فعلا در حال مذاکره هستیم.

وی در پاسخ به سوالی درباره اینکه برخی نمایندگان مجلس گفته‌اند قرار است چینی‌ها طرح نهضت ملی مسکن را با هزینه متری ۴.۵ میلیون تومان بسازند، خاطرنشان کرد: آن مجموعه‌ای که قبلا از چین آمده بود دوستان وزارتخانه به آنها گفته بودند شما هم مثل سایر پیمانکاران بیایید واحدهای ویلایی بسازید با همان قاعده و شرایط تعدیل. در حالی که این قاعده خیلی برای ما مطلوب نیست. چرا که اگر بخواهیم با همین روش سنتی بسازیم پیمانکاران داخلی هستند. آن شرکت تامین مالی چندانی هم نمی‌توانست بر عهده بگیرد.

اکبری مهم‌ترین چالش طرح نهضت ملی مسکن را قیمت تمام شده دانست و افزود: با توجه به نوسانات قیمت مصالح ساختمانی در بحث صنعتی سازی باید نقدینگی در زمانی کوتاه به پروژه‌ها تزریق شود. این احتیاج دارد تا از شرکت‌های خارجی یا سایر روش‌های تامین مالی برای اجرای طرح استفاده کنیم. زیرا متقاضیان طرح نهضت ملی مسکن عمدتا اقشار ضعیف هستند.

ایسنا، 22 اسفند 1401

مدیرعامل اتحادیه تعاونی های عمرانی شهر تهران معتقد است اگرچه چینی‌ها در حوزه صنعتی‌سازی و تکنولوژی صنعت ساختمان پیشرو هستند; ولی شکل و شیوه کار با چینی‌ها در ساخت و تولید ۴ میلیون مسکن باید مشخص شود. ضمن آنکه از این تجربه و تکنولوژی هم در داخل استفاده شود; زیرا تولید مسکن برای سال‌های ‌آینده ادامه خواهد داشت.

خشایار باقرپور در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به برنامه ساخت چهار میلیون واحد مسکونی در کشور اظهار کرد: در حال حاضر اصلی‌ترین بحثی که در حوزۀ تولید مسکن مطرح است; مشارکت با چینی‌ها برای ساخت و ساز مسکن است.

معتقدم که طرح نهضت ملی مسکن در ابتدا غیر واقع گرایانه شروع شد; و براساس هزینه‌های تولید دستوری حرکت می‌کرد. درنتیجه عملاً به جایی رسید که بانک‌ها و سایر نهادهای متولی; خیلی با این طرح همکاری نداشتند. اما تأمین زمین تا حدودی خوب پیش رفت; تا اینکه از آن طرف در بحث زیرساخت و منابع مالی و ردیف‌های اعتباری که باید در بانک‌ها تخصیص داده می‌شد; کاستی‌هایی وجود داشت.

مردم به‌تنهایی دانش و توانایی مالی ساخت مسکن را ندارند.

وی ادامه داد: معتقدم وزارت راه که می‌خواست زمین را به خود مردم بدهد تا مردم خودشان خانه بسازند; این کار عملاً تهدیدهای بسیاری به همراه داشت. زیرا مردم دانش ساخت مسکن و ساختمان را ندارند; و مهم‌تر از آن فاقد توانایی مالی برای این کار هستند. نتیجه‌اش این می‌شد که به سمت ساخت یکسری ساختمان‌های بی‌کیفیت و نازیبا و نیمه‌کاره می‌رفتیم; که در پس خود اختلافاتی داشت. زیرا قرار نبود زمین را به یک نفر بدهند; بلکه به چند متقاضی یک قطعه زمین داده می‌شد; که می‌توانست اختلافات و درگیری‌ها و تبعات منفی بسیاری به دنبال داشته باشد.

استفاده از تجربه صنعتی سازی چین توسط متخصصان داخلی

باقرپور با اشاره به کیفیت ساخت مسکن اظهار کرد: قطعا چینی‌ها در حوزه تکنولوژی و صنعت ساختمان و صنعتی‌سازی جزو پیشروها هستند; و این نقطه امید کار است; به شرطی که بتوانیم این تکنولوژی‌ها را برای نیروهای متخصص داخلی نگه داریم و برای سال‌های بعد از این تجربه استفاده کنیم. وی متذکر شد: در حال حاضر و برای تولید چهار میلیون واحد مسکونی قرار است که با چینی‌ها مشارکت داشته باشیم.

مدیرعامل اتحادیه تعاونی‌های عمرانی شهر تهران; احتمال فاینانس از چین را برای ساخت و ساز مسکن بعید دانست و گفت: سازندگان چینی به دنبال سود ساخت خواهند بود; و صرفا بحث فاینانس و سود تسهیلات مطرح نیست.

سرنوشت مسکن ملی ؛ جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

آن طور که معلوم است جزئیات اجرای ادامۀ طرح مسکن ملی به دست چینی‌ها برای خیلی از مسئولان هم مشخص نیست; و دربارۀ چند و چون آن اختلاف نظرها و ناهماهنگی‌های زیادی وجود دارد. در صورتی که این طرح به هر دلیلی مثل پروژه‌ها و ایده‌های قبلی به نتیجه نرسد; هم مردمی که برای خرید این خانه‌هاسرمایه‌گذاری کرده‌اند متضرر خواهند شد و هم سازندگان; مهندسان و تولید کنندگان داخلی. در این میان شاید بزرگ‌ترین منفعت به چینی‌ها برسد که احتمالاً بخشی از آن نفت ارزان خواهد بود.